Włoska pulpa – Kriminal i Satanik

W 1962 świat włoskiego komiksu zmienił się radykalnie po publikacji pierwszego numeru serii Diabolik. Powstały fumetti neri, komiksy skierowane do dorosłego czytelnika, pełne przemocy, zbrodni, erotyki i z dwuznacznymi moralnie bohaterami. Sukces Diabolika był tak wielki że, zgodnie z uświęconą przez lata włoską tradycją, powstało co najmniej pół tuzina serii wzorujących się na tej produkcji. Wśród tej powodzi kopii dwie serie wyróżniały się in plus. Powstałe w 1964 roku Kriminal i Satanik nie bez powodu zdobyły spore uznanie czytelników. Połączenie akcji, humoru, grozy i erotyki dozowanych na niespotykaną dotąd skalę stworzyły unikalną mieszankę która ciągle jeszcze, mimo upływu ponad pięćdziesięciu lat od powstania obu serii potrafi uwieść czytelnika szukającego niezobowiązującej rozrywki. O jakości tych serii świadczy też fakt że niedawno doczekały się reedycji, co nie jest regułą we Włoszech.WIN_20170216_15_19_00_Pro (2)

Obie serie, choć stworzone przez ten sam duet twórców, różnią się nieco od siebie. Kriminal jest bliższy poetyce thrillera i kryminału, choć niepozbawiony elementów humorystycznych. Jest też dużo bliższy, pod względem historii i bohaterów w nim występujących swojemu protoplaście, Diabolikowi. Satanik jest bardziej swobodny, skoncentrowany na horrorze i grozie, zawiera też dużo większą dawkę humoru. Czyta się go o wiele płynniej i swobodniej, jest też dużo bardziej zróżnicowany pod względem tematyki, ocierając się niekiedy o czystą fantasy czy grozę.

1417171620cover_Kriminal_12

Diabolik to seria opowiadająca przygody ukrywającego się pod maską super przestępcy w fikcyjnym państwie Clerville. Używający głównie noża Diabolik korzysta z pomocy swojej wspólniczki Evy Kant i jest zaciekle ścigany przez inspektora Ginko. Postać w sposób dość oczywisty wzorowana jest na Fantomasie i zapewne wielu innych postaciach pulpowych powieści czy filmów. Gadżety i kryminalne intrygi z kolei przypominają filmy o agencie 007. Kriminal jest ściśle wzorowany na Diaboliku, nawet kluczowe postaci opowieści są bardzo do siebie podobne. Kriminal naprawdę nazywa się Anthony Logan i jest przestępcą używającym w swojej przestępczej działalności przebrania szkieletu i maski w kształcie czaszki. Często też używa noża, choć nie gardzi pistoletem maszynowym czy innymi narzędziami zadawania śmierci, a trup w Kriminal ściele się naprawdę gęsto. Kriminal jest zaciekle ścigany przez inspektora Patricka Miltona a pomaga mu Lola Hudson. Skomplikowane relacje między bohaterami, i zdarzające się im często wycieczki na drugą stronę prawa które zacierają granice między złoczyńcami a stróżami prawa są charakterystyczne dla obu cykli komiksowych.

kriminal

Bohaterką serii Satanik, której akcja dzieje się w Stanach Zjednoczonych, jest naukowiec Marny Bannister która cierpi na chorobę która oszpeciła jej twarz. Wykorzystując swoje umiejętności badacza tworzy serum które zmienia ją w rudowłosą piękność, na ograniczony czas, bo w komiksie bohaterka regularnie powraca do swojego oryginalnego wyglądu kiedy serum przestaje działać. Te zmiany stały się jednym z powracających elementów narracyjnych przez cały okres trwania serii. Zmiana w wyglądzie pociąga za sobą także zmianę charakteru bohaterki która staje się pozbawionym litości psychopatą, gotowym mordować i oszukiwać dla osiągnięcia swoich celów, głównym z nich zaś jest wzbogacenie się za wszelką cenę.

satanik twarz

Kriminal i Satanik zostały stworzone przez duet twórców, scenarzystę używającego pseudonimu Max Bunker (prawdziwe nazwisko Luciano Secchi) i rysownika ukrywającego się pod pseudonimem Magnus (Roberto Raviola). Max Bunker to tytan pracy scenopisarskiej, pomiędzy rokiem 1964 a początkiem lat siedemdziesiątych pisał teksty do dwóch, w porywach nawet trzech czy czterech serii, których kolejne numery ukazywały się w dwutygodniowych odstępach. Przy dwóch seriach jakie ukazywały się od 1964 roku oznaczało to konieczność napisania miesięcznie czterech historii, każda z nich liczyła ponad sto stron. Pracowitość scenarzysty blednie jednak przy wysiłku rysownika. Co prawda Magnus nie ilustrował wszystkich numerów obu serii, od początku lat siedemdziesiątych jego udział w tworzeniu Satanik i Kriminal stopniowo malał. W każdym razie, licząc na oko, w latach 1964 – 1972 musiał narysować jakieś 20 tysięcy plansz komiksowych, może nawet więcej. I to nie licząc regularnie rysowanej serii Alan Ford od 1969 roku. Oczywiście plansze jakie tworzył Magnus nie mogły być arcydziełami, nie przy tempie rysowania jakie sobie narzucił. Ilustracje Magnusa były jednak, biorąc pod uwagę tempo pracy rysownika, całkiem udane. Oczywiście ilustrator stosował wszystkie tricki oszczędzające czas i wysiłek znane z opowieści rysowników pasków gazetowych. Rysowanie twarzy w zbliżeniu, wypełniających cały kadr, używanie plam czerni do pokrycia jak największej powierzchni planszy, rysowanie zarysów sylwetek zaczernionych tuszem zamiast w pełni oddanych postaci. satanik czern

Tła w Kriminal i Satanik zostały zredukowane do niezbędnego minimum. Plansze były również drukowane w małym formacie a podzielone były zazwyczaj na dwa kadry horyzontalną linią dzielącą planszę na połowę. Odstępstwa od tej zasady przy kadrowaniu zdarzały się bardzo rzadko. Postaci niestety też bywały bardzo zuniwersalizowane, często przypominały jedna drugą, tak że nierzadko można było mieć problemy. Kilkakrotnie sam zastanawiałem się czy jakaś postać powraca w kolejnym odcinku czy też jest po prostu podobnie narysowana do postaci z wcześniejszych epizodów. Niemniej, grafika, choć trochę grubo ciosana i uproszczona jest czytelna i w sumie atrakcyjna, na pewno nie przeszkadza przy lekturze obu komiksów a czasem potrafi zaskoczyć pozytywnie.

1436369328cover_Kriminal20

Kriminal to seria kryminalno – przygodowa, z akcją umieszczoną w dość umownych realiach Wielkiej Brytanii, chociaż wydarzenia często zabierają bohaterów do innych krajów. Kriminal to pozbawiony skrupułów przestępca wykorzystujący swoją umiejętność podszywania się pod inne osoby dla popełniania przestępstw. W miarę rozwoju akcji w komiksie pojawiają się elementy zapożyczone z współczesnych autorom popularnych filmów, jak przede wszystkim seria o Jamesie Bondzie. Kriminal zaczyna używać gadżetów takich jak miniaturowa łódź podwodna czy latający samochód. Pojawiają się też klasyczni przeciwnicy jak mister Ypsilon. Najciekawsze jest jednak w serii Kriminal jest to w jaki sposób przedstawione jest społeczeństwo. Bardzo częstym schematem fabularnym serii jest pojawienie się głównego bohatera podszywającego się pod członka jakiejś grupy, w celach jak najbardziej przestępczych. Zazwyczaj też okazuje się że Kriminal nie jest nawet najbardziej odrażającą postacią występującą w komiksie. Główne przesłanie opowieści to konstatacja że ludzka natura jest mroczna a większość postaci w komiksie jest bardziej zdeprawowana niż Kriminal. Odcinki zwykle kończą się też czymś w rodzaju morału, kiedy giną wszyscy źli bohaterowie odcinka a ponieważ większość jest zła to trupów zawsze jest sporo. Zakończenia opowieści, zarówno w Kriminal jak i Satanik bardzo często są też ironiczne czy sarkastyczne, regularnie są też dwuznaczne moralnie.

satanik okladka 199

W serii Satanik, która jest jednak trochę bardziej rozbuchana jeżeli chodzi o tematykę i typ opowieści od serii Kriminal spotykamy sporą różnorodność konwencji. Historie z cyklu Satanik to klasyczne kryminały ale też opowieści niesamowite, horrory, fantasy, podróże międzywymiarowe czy nawet trawestacje znanych bajek. Ta róznorodność czyni Satanik bardziej interesującym komiksem, w przeciwieństwie do Kriminal, który jest cokolwiek nużący w większych dawkach.

Satanik jest też komiksem feministycznym, choć nie było to chyba zamierzone przez scenarzystę. Bohaterka cyklu jest niezależna i zdecydowana. Mężczyzn traktuje instrumentalnie i bez sentymentów. Również w Kriminal postacie kobiece są niezależne i równie skuteczne jak mężczyźni a często okazują się o wiele sprytniejsze od męskich bohaterów, co jest znakiem rozpoznawczym szczególnie serii Satanik, której bohaterka wykorzystuje każdy z posiadanych atutów by pokonać przeciwników, najczęściej właśnie mężczyzn.

Polityka czy kwestie społeczne nie są w centrum zainteresowania autorów. Tło akcji obu serii, dziejących się nominalnie w USA i Wielkiej Brytanii, jest dość umowne i tak naprawdę akcja komiksów mogłaby być umieszczona w dowolnym kraju. Jedyne wyraźniejsze elementy polityczne obecne w Kriminal to nawiązania do nazizmu we współczesnych twórcom czasach.

satanik116-680x340

Obie serie są bardzo ironiczne, pełne humoru najróżniejszego typu od wysublimowanej ironii i pastiszu poprzez humor słowny aż po czysty slapstick. Nie można też w opisie obu serii pominąć kwestii erotyki, stale obecnej w obu seriach, w sposób naturalny jednak bardziej uwypuklonej w serii Satanik. Nie jest to ilość erotyki jaka pojawiła się dekadę później w komiksach takich jak Isabella, Vartan czy Jolanda ale jest jej całkiem sporo. Nie jest to też nic hardcorowego, sex jest jedynie zasugerowany a erotyka w obu seriach sprowadza się do częstego pokazywania postaci kobiecych nago czy półnago.

Zarówno Kriminal jak i Satanik, mimo że powstały pod wpływem sukcesu komiksu Diabolik i wykorzystywały ograne narracyjnie wątki kultury popularnej, miały jednak w sobie tyle oryginalnych elementów żeby zdobyć zasłużone uznanie czytelników i utrzymać się na rynku przez ponad 10 lat. Co prawda Diabolik jest tworzony po dziś dzień , w przeciwieństwie do tychże serii. Ale trudno wyrokować co zadecydowało o przerwaniu obu komiksów, być może było to zmęczenie twórców obu komiksami i chęć zajęcia się innymi projektami a może konkurencja kolejnego z dzieł pary Bunker i Magnus, czyli wydawanej od 1969 roku po dziś dzień serii sensacyjno-humorystycznej Alan Ford.satanik4 W każdym razie obie serie czyta się bardzo dobrze i z zainteresowaniem, czego nie mogę powiedzieć o cyklu Diabolik do którego bohaterów trudno mi się przywiązać. Scenarzysta potrafił w obu opowieściach stworzyć świat i postaci które wywołują w czytelniku emocje, co nie jest łatwe w przypadku długich serii o charakterze pulpowym czy przygodowym. Nawet o wiele bardziej utytułowani i znani scenarzyści miewali z tym problemy. W Kriminal i Satanik czytelnik naprawdę przywiązuje się do bohaterów i śledzi ich losy z zaangażowaniem. Dobrze dobrana mieszanka ironii, humoru, akcji i przygody połączona z doskonałą znajomością natury ludzkiej jaką prezentuje scenarzysta wynoszą te komiksy ponad poziom zwyczajnej pulpy komiksowej.W odbiorze obu komiksów pomaga też dystans jaki mają do siebie i swojego dzieła autorzy. W jednej z opowieści z cyklu Kriminal policjant czyta komiks Alcoholik, Król Pijaków, czytelne nawiązanie do serii Diabolik, która miała podtytuł Il Re del Terrore (Diabolik, Król Terroru).

sbam_satanik_9

Popularność obu serii była na tyle duża że doczekały się ekranizacji filmowych, w przypadku cyklu Kriminal aż dwóch. Rolę tytułową w ekranizacji Satanika z 1968 roku zagrała aktorka o swojsko brzmiącym nazwisku Magda Konopka. Filmy te nie zyskały wielkiej popularności, i to dość słusznie bo były to typowe dla lat sześćdziesiątych produkcje, w dodatku o ograniczonych budżetach. W Satanik scenarzysta chciał zawrzeć za dużo elementów z serii, która była długa i bardzo różnorodna co sprawiło że film był chaotyczny. Oba filmy jednak dość wiernie trzymały się charakterystyk postaci stworzonych na łamach komiksu. Paradoksalnie, ekranizacja Diabolika, w którą zaangażowano większe środki- pojawia się tam Michel Piccoli i kilka innych twarzy które zapamiętałem z różnych produkcji- wcale nie jest lepsza.

satanik movie

Scenarzysta Max Bunker pozostał wierny swoim postaciom i pulpie komiksowej, do dziś tworzy scenariusze do serii Alan Ford stworzonej w 1969 roku wraz z Magnusem. Sam rysownik zaś aż do swojej przedwczesnej śmierci w 1996 roku tworzył komiksy o bardziej osobistym charakterze. Po odejściu od tworzenia pulpy zajął się bardziej ambitnymi, własnymi projektami z których jednym z bardziej znanych była tworzona od roku 1975 seria kryminalno sensacyjna Lo Sconosciuto, o przygodach zagadkowego byłego żołnierza Legii Cudzoziemskiej. Ponadto Magnus zajął się rysowaniem komiksów erotycznych, komiksów przygodowych oraz SF. Stał się znany z drobiazgowości i dokładności swoich prac oraz z doskonałej kompozycji plansz i przywiązania do detali. W latach osiemdziesiątych wrócił do pulpowych korzeni rysując serię Necron, coś w rodzaju postmodernistycznej wersji opowieści o potworze Frankensteina w wersji porno. Rzecz o wiele lepsza i zabawniejsza niż mogłoby się wydawać z opisu. Zostawił po sobie wiele popularnych komiksów i serii, niemniej jednak Kriminal i Satanik nie bez powodu wciąż  figurują na liście jego najbardziej udanych kreacji.  Przykładowe plansze komiksów z obu serii można obejrzeć na stronie wydawcy.

Kriminal plakat

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s